Risico’s in de natuur

Voor medewerkers in de groenvoorziening is het belangrijk dat zij weten welke gevaren er in de natuur zijn. Hierbij kun je denken aan insectenbeten, giftig onkruid en bacteriën in het oppervlaktewater.

Hieronder een overzicht.

Vaak voorkomende insectenbeten

 

Hoe herken je een tekenbeet?

Teken zijn kleine spinachtige beestjes die voorkomen in het groen. Als besmette teken mensen bijten, dan kan dat de ziekte van Lyme veroorzaken. Vroeger kwamen teken vooral voor in natuurgebieden, maar steeds vaker zijn ze te vinden in parken en tuinen en steeds meer teken zijn besmet. Dit betekent dat de kans groter wordt dat iemand die veel in het groen werkt gebeten wordt door een besmette teek.

Afbeeldingsresultaat voor teken
Teken zijn kleine spinachtige beestjes

Om jezelf zo goed mogelijk tegen tekenbeten te beschermen kun je het volgende doen:

  • Draag je werkkleding volgens de regels.
  • Smeer bij een hoog risico de onbedekte huid in met een insectenwerend middel.
  • Let op je gevoel. Veel mensen voelen een teek kruipen of zitten. Verwijder de teek dan direct.
  • Controleer je kleding en lichaam systematisch aan het einde van de dag op teken.
  • Gebruik een tekenverwijderaar, verwijder de teek direct, en op de juiste wijze.
  • Meld een tekenbeet altijd!
  • Meld de beet ook bij je leidinggevende.
  • Ga bij klachten naar je huisarts en overleg bij blijvende klachten ook met je bedrijfsarts

Hoe herken je een bijensteek?

Je voelt een stekende, brandende pijn. Direct na de prik ontstaan irritatieverschijnselen. De huid rondom de steek wordt dik en rood. Bij sommige mensen ontstaat eerst een witte bult, die later rood wordt. Bij een bijensteek blijft de angel in de huid achter, de bij gaat daarna dood. De plaats van de steek is na het verwijderen van de angel vaak zichtbaar als een klein gaatje.
Wat te doen bij een bijensteek Verwijder zo snel mogelijk de angel van de bij. Ook nadat de bij is weggevlogen, blijft de angel doorgaan met het pompen van gif. Doe dit voorzichtig, anders druk je het gif uit de angel in de huid. Zuig krachtig aan de plaats van de steek, en spuw het vocht uit. Schuur met wat gras of ander natuurlijk materiaal over de steek. De bij laat namelijk ook een geurstof op de huid achter, die andere bijen waarschuwt. Er bestaat daarom een kans dat je nogmaals gestoken wordt. Een zalf tegen insectenbeten kan de pijn en jeuk daarna verlichten.
Gezondheidsrisico’s Bij de meeste mensen verlopen bijensteken onschuldig en verdwijnen de verschijnselen snel. Bij sommige mensen met een allergie voor het bijengif kunnen zich binnen een kwartier na de steek ernstige verschijnselen voordoen. Een dergelijke allergie treedt altijd pas vanaf de tweede bijensteek op. Bij de tweede steek komt de stof histamine vrij in het bloed. Deze histamine is verantwoordelijk voor de ernstige symptomen die in enkele gevallen kunnen optreden, zoals benauwdheid en shock. Hierbij is directe medische behandeling nodig.

Hoe herken je een wespensteek?

Je merkt meestal meteen dat je gestoken bent, het kan behoorlijk veel pijn doen. De irritatieverschijnselen bij een wespensteek zijn bijna hetzelfde als bij een bijensteek. De plaats van de steek is vaak zichtbaar als een klein gaatje. Bij een wespensteek blijft de angel niet achter in de huid. Een wesp gaat niet dood nadat hij gestoken heeft. De pijn en de jeuk verdwijnen meestal binnen enkele uren, maar sommige mensen zijn gevoeliger voor een wespensteek dan anderen.
Wat te doen bij een wespensteek?
Ook bij een wespensteek moet je op de plaats van de steek zuigen en uitspuwen. De plek koel houden helpt ook. Een zalf tegen insectenbeten kan pijn en jeuk verlichten. Ben je gestoken in je mond, dan kun je iets kouds in je mond doen, bijvoorbeeld een ijsblokje.
Gezondheidsrisico’s
De klachten en verschijnselen na een wespensteek zijn meestal kortdurend. Na een aantal uren heb je er in het algemeen geen last meer van. Zoek wel onmiddellijk medische hulp als je bent gestoken in je neus, mond, keel hals of tong. Ook als je vaak bent gestoken, of als je overgevoelig bent voor
wespensteken, moet je de huisarts bellen. Bij een zogeheten anafylactische reactie en anafylactische shock reageert het lijf extreem heftig op de gifstof. Dan is snel handelen vereist, een huisarts kan dan adrenaline injecteren.

Hoe herken je een dazenbeet?

Een dazenbeet kan heel gemeen en pijnlijk zijn. Ze sporen mensen op aan de hand van de koolstofdioxide die ze uitademen. De snuit van de daas bestaat uit tal van mesjes, waarmee ze zelfs door dunne kleding heen kunnen bijten. Om het stollen van het bloed te kunnen voorkomen, komt tijdens het steken speeksel vrij, dat jeuk en een opgezwollen schijf op de huid veroorzaakt. De zwelling kan klein zijn en van vrij korte duur. Maar er zijn ook mensen die heftig reageren en grote zwellingen krijgen.
Wat te doen bij een dazenbeet?
Het is sterk aan te raden de beet te ontsmetten met bijvoorbeeld azijn. Bij een dazenbeet bestaat het gevaar van bacteriële infecties. Als er sprake is van een bacteriële infectie, moet je de wond inwrijven met antibioticahoudende zalf. Bij de apotheek zijn ook middelen als Flammazine of Azaron te verkrijgen die helpen bij jeuk of een ontsteking.
Een daas is een bloeddorstig monster
Gezondheidsrisico’s
Dazen kunnen bacteriële infecties overbrengen. Hoe vaker dazen bijten, hoe groter de kans dat ze een infectie overbrengen. Dus vooral in de zomer is het oppassen geblazen, want dan zijn dazen het meest actief. Zo’n infectie kan flink pijn doen en leiden tot onderhuidse ontstekingen. Hierdoor kun je grote rode vlekken op je huid krijgen. Gelukkig is een bacteriële infectie goed te bestrijden met antibiotica en ontstekingsremmers.

Eikenprocessierups

De eikenprocessierups kan voor flink wat overlast zorgen. De boosdoeners bij deze plaag zijn niet de rupsen zelf, maar hun zogenaamde netel- of brandharen. Elke rups heeft zo’n 700.000 haartjes die makkelijk afbreken en met het minste zuchtje wind kunnen worden verspreid. Vooral van half mei tot eind juni – wanneer de beestjes haren krijgen – komen er veel haren in de lucht. In juli tot september kunnen er haren uit de lege nesten waaien. Deze zijn vrijwel onzichtbaar voor het blote oog. Je hoeft dus niet direct in aanraking te zijn geweest met de rupsen om klachten te krijgen. De brandharen waaien door de lucht en dringen met hun weerhaakjes in de huid, ogen en luchtwegen. Niet iedereen heeft hier evenveel last van. Maar vooral mensen die veel in aanraking komen met de brandharen of allergisch zijn, kunnen flink last hebben van irritatie.
Klachten De meest voorkomende klachten zijn jeuk en/of uitslag. Soms treedt dat al snel op, vaak duurt het een paar uur voordat de eerste klachten zich aandienen.
Vervelend, maar niet gevaarlijk. De meeste klachten verdwijnen na een paar dagen. Wanneer je de brandharen hebt ingeademd, kun je last krijgen van een geïrriteerde neus of keel. Ook je ogen kunnen irritatie gaan vertonen.
Sommige mensen zijn allergisch en reageren sneller en feller op de brandharen. Is dit bij jou het geval? Dan is het verstandig om je huisarts te raadplegen. Deze kan een antihistaminicum voorschrijven om de allergie te bestrijden.
Voorkomen:
Bedek je armen, benen en hals zo veel mogelijk. Ga niet op de grond zitten.
Wanneer je in aanraking bent gekomen met de haren, ga dan niet wrijven of krabben, maar was of spoel je huid en ogen met water.
Sommige mensen raden ook aan om eerst je huid met plakband te strippen om de haartjes te verwijderen. Je kleren kun je het beste goed wassen, bijvoorbeeld in de wasmachine op 60 ⁰C.

 

Vervuild water

 

Legionella

Legionella is een bacterie die in kleine aantallen in het grondwater, oppervlaktewater en drinkwater leeft. Besmetting met Legionella gebeurt via de longen wanneer u waternevel (aërosolvorming) inademt waar Legionella-bacteriën in aanwezig zijn. Dit zijn de kleine druppels die ontstaan bij het gebruik van bijvoorbeeld een hogedrukspuit. Het drinken van dit water levert geen gevaar op. Ook is de Legionella-bacterie niet overdraagbaar van mens op mens. Water met een temperatuur tussen de 25 en 50 °C is een optimale leefomgeving voor de bacterie. Wanneer het water daarnaast ook nog eens weinig doorstroming heeft of zelfs langdurig stilstaat in een voorraadvat, een waterslang of in ‘dode leidingen’ vermenigvuldigt de bacterie zich razendsnel. De bacterie hecht zich aan de binnenwand van het vat, de slang of de leiding, het zogenoemde Biofilm. Ook wanneer een installatie niet goed is aangelegd kan dat een mogelijke oorzaak zijn van de groei van Legionella-bacteriën. Met name mensen met een verminderde weerstand (door bijvoorbeeld medicatie, ziekte of zwangerschap), ouderen en zware rokers lopen een groter risico om ziek te worden. De meeste mensen die met Legionella besmet water in aanraking komen worden niet ziek. De veteranenziekte (Legionellapneumonie) of Pontiac fever ontwikkelt zich slechts bij een klein deel van de mensen. In een lichte vorm is dit ongevaarlijk. De griepachtige verschijnselen zoals koorts, hoofdpijn, spierpijn en hoesten verdwijnen vanzelf.
De zware vorm van de veteranenziekte houdt in dat er sprake is van een longontsteking. De ziekte begint met de zojuist genoemde verschijnselen, gevolgd door een aanhoudend ziek gevoel en longontsteking met koorts boven 39 °C. Een aantal patiënten heeft last van braken en diarree. De ziekte kan zeer ernstige gevolgen hebben, maar is door directe toediening van de juiste antibiotica goed te behandelen.

Blauwalg

Zo met het blote oog is een kleine concentratie van blauwalgen in bijvoorbeeld vijvers of slootjes met stilstaand water moeilijk te zien en ook nauwelijks te onderscheiden van andere algen. Maar als er veel blauwalg in het water zit is dat duidelijk te zien aan een blauwgroene of roodbruine drijflaag op het water. Het kan soms wel een verfachtige laag lijken en het kan flink stinken als de algen afsterven.
Blauwalgen zijn bacteriën die zich gedragen als algen. De bacteriën komen in zoet, brak en zout water voor. Veel soorten blauwalgen maken stofjes aan die voor mens en dier giftig zijn. Het gif zit in de cel van de bacterie, de gifstoffen worden niet aan het water afgestaan.
De gifstoffen in blauwalgen veroorzaken in de meeste gevallen huid- en oogirritaties, koorts, maag- en darmklachten zoals diarree, overgeven, hoofdpijn, en zwelling van lippen en oogleden. Dat kan vijf dagen duren, de klachten verdwijnen meestal vanzelf. De gifstoffen krijg je binnen door de mond.
Er zijn nare varianten met gevaarlijke toxines waar je erg ziek van kunt worden, maar deze zien we weinig. Snelle ziekenhuisopname is dan van belang. Verschijnselen zijn o.a. verlammingsverschijnselen of ademhalingsproblemen. Mensen die nadat ze water binnengekregen hebben snel ziek worden, moeten medische hulp inroepen en vertellen waar het water vandaan komt dat ze binnengekregen hebben.

Botulisme

Botulisme is een vorm van voedselvergiftiging die vooral in de zomer slachtoffers maakt onder watervogels. De bacterie Clostridium botulinum produceert de gifstof botuline. Dat gif verlamt de spieren, waardoor de vogels stikken of verdrinken. Er komen zeven verschillende typen botulisme voor: A t/m G. Bij sterfte onder watervogels gaat het meestal om type C. Hoewel type C niet gevaarlijk is voor de mens, moet men zieke en/of dode dieren direct bij het waterschap of de gemeente melden. Het is mogelijk dat zich in dode dieren gif vormt waarvoor ook mensen gevoelig zijn, bijvoorbeeld de bacterietypen B en E. Dan bestaat er mogelijk gevaar voor de volksgezondheid. Raak dode dieren daarom niet aan en vermijd contact met het water. Het waterschap of de gemeente verwijdert de dode dieren snel en vakkundig.
Botulisme verspreidt zich doordat dieren kadaverresten binnenkrijgen met hoge concentraties gif. Deze dieren gaan dood door het gif en vormen weer een nieuwe bron voor botulisme. De ideale omstandigheden voor het zich verspreiden van het gif zijn temperaturen boven de twintig graden Celsius en een eiwitrijke omgeving. Kadavers, die in het water liggen, zijn dus een ideale voedingsbodem voor de bacterie. Het oppervlaktewater is niet giftig. De bacterie is op veel plaatsen aanwezig. Daar is weinig aan te doen. In ongunstige omstandigheden (droge omgeving, lagere temperaturen, zelfs tot beneden het vriespunt, en hoge temperaturen), overleeft de bacterie in de vorm van sporen. Die zitten in de bovenste laag slib op de waterbodem en zijn niet te bestrijden.
Sporen kunnen barre omstandigheden overleven. Wanneer de leefomstandigheden weer gunstig worden, groeien de sporen weer uit tot bacteriën.
De symptomen van botulisme bij mensen zijn: in eerste instantie misselijkheid, overgeven, moeheid, duizeligheid, droge mond en buikklachten. Daarna dubbel of wazig zien, slecht verdragen van licht, moeite met spreken en slappe arm- en beenspieren. Waarschuw een huisarts, als u deze symptomen waarneemt. Het genezingsproces bij mensen duurt erg lang.

Samenvattend:
• Waarschuw uw gemeente of het waterschap als u dode of zieke watervogels ziet. • Raak de vogels niet zelf aan, ook niet met handschoenen. • Geef dode watervogels nooit mee met de vuilnisman en begraaf ze ook niet. Het waterschap / de gemeente kan de dieren op de juiste manier afvoeren. • Vermijd contact met het water. Laat ook (huis)dieren niet in contact komen met het water. • Voer watervogels in het voorjaar en de zomer niet, zodat er geen concentraties aan vogels ontstaan. • Gooi geen afval of etensresten in het water. Voor de afbraak daarvan is zuurstof nodig. Juist in zuurstofarm water gedijt de botulismebacterie goed.

 

Gevaarlijk onkruid

Bij het werk in het groen en/of de onkruidbestrijding is het goed om te weten dat er gevaarijke (giftige) onkruiden bestaan, en daar rekening mee te houden. Het gaat om o.a. de volgende soorten:

Berenklauw

Afbeeldingsresultaat voor berenklauw

De gewone berenklauw komt van nature in Europa voor. Het is een 90 -150 cm hoge, vaste plant, die veel langs dijken, wegen en bosranden voorkomt maar ook steeds vaker in woonwijken. Berenklauw is een forse plant. Op de bladeren staan haartjes die de huid sterk irriteren met zelfs brandwonden tot gevolg. Probeer daarom contact met de huid te voorkomen.
De berenklauw bloeit van juni tot oktober met witte bloemen. De plant bevat etherische olie met furocoumarinen, die onder invloed van licht op de huid ontstekingen kan veroorzaken. Het sap uit de haartjes kan bij contact met de ogen soms permanente blindheid veroorzaken.
Wat te doen als je toch in contact komt met berenklauw?
• Spoel onmiddellijk overvloedig met koud water
• Bedek de huid na het afspoelen tegen het zonlicht en
vermijd de zon gedurende een week
• Ga naar de huisarts als er ernstig huidletsel te zien is
• Heeft u sap in de ogen gekregen? Spoel direct de ogen
uit met veel water en neem contact op met de huisarts.
• Heeft u sap binnengekregen? Ga direct naar de
spoedeisende hulp. Dit is zeer gevaarlijk.

Sint Jacobs kruiskruid

Afbeeldingsresultaat voor sint jacobskruiskruid
Jacobskruiskruid is een onkruid dat zich razendsnel verspreidt door middel van pluizige zaadjes die door de wind kilometers ver worden meegevoerd. Een volwassen plant produceert 75.000 – 200.000 zaadjes. De plant komt thans in alle streken van Nederland voor.
De plant is enorm giftig voor zoogdieren, inclusief mensen. Het is met name giftig als het wordt gegeten; alle delen van het kruid bevatten uiterst giftige stoffen, welke leiden tot ongeneeslijke leverschade. Volwassen planten dragen 25-50 procent van het gif in de bladeren, de bloemen bevatten tenminste twee keer zoveel als de bladeren.
Kort samengevat:
• Het gif heeft een cumulatieve uitwerking; er is geen
“ongevaarlijke hoeveelheid”. Ieder klein hapje telt mee.
• Na een cumulatieve consumptie van 3-7% van het
lichaamsgewicht sterft elk zoog’dier’
• In gedroogde vorm wordt het door dieren niet meer
herkend en wordt het graag opgegeten
• De plant blijft ook in gedroogde vorm (hooi/kuil)
onverminderd giftig, houd hier rekening mee bij het
opruimen van maaisel
• De gevolgen openbaren zich over het algemeen pas na
enkele jaren